समुद्र,कॅमेरा आणि मी

फोटो काढून घेण्याचे प्रसंग लहानपणी तसे कमीच आले .त्या काळात फोटो काढणे ही चैनेची गोष्ट होती. कॅमेरा हाताळता
येणे तर जवळजवळ अशक्यच.
पहिल्यांदा कॅमेरा हाताळला तो दिवस कोणता होता,आठवत नाही,पण कॅमेर्‍याने पहिला फोटो समुद्राचा काढला होता हे मात्र पक्के ध्यानात आहे.
कॊलेजमध्ये शिकत असतांनाची गोष्ट. मुंबईला एका मित्राकडे आलो होतो. एके दिवशी मित्राने मला समुद्र पाहावयास नेले. नदी किंवा तळे यापेक्षा मोठा पाण्याचा साठा न पाहिलेला मी ,आयुष्यात प्रथमच समुद्र पाहत होतो. नजर जाते तिथपर्यंत पाणीच पाणी हे द्रुष्य विलक्षणच होते. एखादा देखावा नजरेत न मावणे म्हणजे काय असते याचा अनुभव मी प्रथमच घेत होतो. एका पाठोपाठ धावत येऊन किनार्‍यावर आदळणार्‍या लाटा . एक लाट ओसरली की दुसरी तिच्या मागोमाग हजरच. चौपाटीवरल्या वाळूवरून चालतानाही मज्जा वाटत होती. चपला काढून ठेवल्या व धावत धावत पाण्यात शिरलो. लाटा पायावर आदळून किनार्‍याकडे जात होत्या. लाट ओसरली की पाणी परत जाताना पायाखालची वाळू सरकायची. प्रथम भीती वाटली पण नंतर पंचमहाभूतापैकी एकाचे एवढे विशाल दर्शन घडताना शरीर मनाला पंख फुटल्यासारखे झाले.
मित्र किनार्‍यावरून कौतुकाने पाहत होता. त्याने सोबत कॅमेरा आणला होता. माझे व समुद्राचे अनेक फोटो त्याने काढले.
"आता तू माझा फोटो काढ." मित्र अचानक म्हणाला.
फोटो काढून बघण्याची तीव्र इछा मनात निर्माण झाली होतीच,पण संकोचामुळे मी काही बोललो नव्हतो. त्याने कॅमेरा माझ्या हातात दिला. तो म्हणाला,"काही अवघड नाही. हा इथे व्ह्यू फाइंडर आहे.त्यातून पाहायचे. हे बटण क्लिक करायचे."
हे प्रकरण इतके सोपे असेल असे वाटले नव्हते. मी कॅमेरा हातात घेतला व काचेतून पाहिले. समुद्राचा एक तुकडा समोरच्या चौकटीत बंदिस्त झाला होता. मी क्लिक केले. ’फोटो निघाला असेल काय? चांगला आला असेल काय?’फिल्म जोवर धुतली जाणार नाही तोपर्यंत हे कळणे अशक्य होते.
मित्र म्हणाला आता " माझा फोटो काढ."
तो पाण्यात जाऊन उभा राहिला. मी व्ह्यु फाइंडर मधून पाहिले. तो एका कोपर्‍यात दिसत होता. मागे दूरवर समुद्र.
कॅमेरा थोडा उजवीकडे वळविला. आता मित्र मध्यभागी होता. ’कोणता फोटो घ्यावा,चौकटीत काय आले म्हणजे चांगले दिसेल,आकाश किती येऊ द्यायचे? की समुद्रावरच लक्ष केंद्रित करायचे?’ मनात प्रष्न येत होते. पण त्यांची उत्तरे आत्ताच मिळणार नव्हती. खूप वर्षानंतर हिचकॉकचे एक वाक्य वाचण्यात आले. "हा जो समोरचा चौकोन आहे ना,तो कसा भरायचा हे समजले की सिनेमा तयार करता येतो."
अर्थात त्यावेळी हे सारे समजणे कठीण होते. मला आठवते, मी एक फोटो मित्र डावीकडे असताना काढला,एक उजवीकडे असताना,तर तिसरा त्याला मध्यभागी ठेऊन. मल वाटले,’खरेच फोटो काढणे सोपे आहे की.’
दुसर्‍या दिवशी नांदेडला परत गेलो. रोल धुतला की फोटो पाठवितो असे मित्र म्हणाला होता. त्याच्या पत्राची आतुरतेने वाट पाहू लागलो. पंधरा दिवसांनी त्याचे पत्र आले. त्याने लिहिले होते,"सोबत तुझा समुद्रातला फोटो पाठवीत आहे. तू काढलेले चारही फोटो मात्र हलले. नाराज होवू नको. सुरुवातीला असे होतेच."
नाराज तर झालो होतोच. पण त्याच वेळी ठरविले की नोकरी लगल्यावर प्रथम एक कॅमेरा विकत घ्यायचा. पाहू फोटो कसे निघत नाहीत ते....
सोबतचा फोटो हा मित्राने काढलेला माझा आणि समुद्राचा फोटो आहे. फोटोग्राफीमधील माझ्या पहिल्या अपयशाची पार्श्वभूमी या फोटोला आहे.